Reklamda (video və ya çap versiyasında) markanın və ya malları təqdim edən şəxsə reklam siması və ya sadəcə sima deyilir. Ancaq çox az marka onların məhsullarını reklam edən şəxsin belə adlandırılmasını istəyir. Məsələn, “L’Oreal Paris” ilk dəfə öz reklam siması üçün ad fikirləşdi.

Ona görə, markanın məhsulunu reklam edən şəxs yalnız “Gözəllik elçisi” adı ilə çağrıla bilərdi. Başqa bir nümunə: Amerikanın alt paltarları istehsalçısı “Victoria’s Secret” özünün reklam siması olan şəxsləri “Victoria's Secret”in mələyləri deyə xitab edilməsini doğru hesab edir. Hətta bəzi reklamverən şirkətlər onları səfir (ing.ambassador–səfir) belə adlandırır. Markanın reklam siması ilə bağlı tarix isə çox–çox uzaqlara, 1976-ci illərə qədər gedib çıxır.

Məsələn, keramika və farfor məhsulları istehsal edən “Wedgwood” şirkətinin banisi Josiah Wedgwood satışları artırmaq üçün kral ailəsinin obrazından öz məhsullarının reklam siması kimi istifadə edib. Josiah kral ailəsinin obrazından öz məhsulunda ona görə istifadə edə bildi ki, kral sarayını keramika və farfor məhsulları ilə təmin edən əsas təchizatçı şirkət idi. 1875-1900-cü illər arasında isə sifarişçiyə məşhurların siması təsvir edilən kartlarla birlikdə məhsulun çatdırılması ənənəsi mövcud idi.

Məşhurların markaların reklam siması olması ilə bağlı son tədqiqatlardan birinin nəticəsi isə açınacaqlı olub.

Nyu York universiteti Lanqon tibb mərkəzinin tədqiqatına görə, dünyaca məşhur pop ulduzların 71%-i zərərli qazlı içkiləri, 80,8%-i isə yağlı qidaları reklam edir. Bu, məsələn, yeniyetmələr arasında populyar olan Britni Spirs (Pepsi, McDonald’s), Beyonce, (Pepsi), Castin Timberleyk (McDonald's), Maroon 5 (Dr. Pepper), Ariana Qrand (Nestle)dir. Bu tədqiqat uşaq piylənməsinin aktual problemləri ilə bağlıdır. Araşdırma üçün uşaq və gənclər arasında populyar olan 590 nəfər sənətçi seçilib.

Məşhurların reklam etdiyi məhsulların keyfiyyətini analiz edən alimlər bu nəticəyə gəliblər ki, onların 18%-i içki və qida məhsullarını reklam edib. Onlardan 80,8%-i aşağı qidalanma tərkibinə sahib, enerji dəyəri yüksək olan məhsulların reklamına çəkilib.

Uşaqların pərəstişkarlarının 71%-i isə tərkibində şəkərin miqdarı yüksək olan sərinləşdirici içkiləri reklam ediblər. Bu rəqəmlərə, həmçinin fast-food reklamı da daxildir.

Tədqiqat o nəticəyə gəlib ki, qida məhsullarının reklamı ilə uşaq sağlamlığı arasında əlaqə mövcuddur. Çünki marketinqdə məşhur simalardan istifadə edilməsi brendin marka dəyərini və məhsulun məşhurluğunu artırır.

Maraqlıdır ki, yeyinti sənayesi gənclər arasında məşhur olan simalardan istifadə etməklə qazanc əldə etməyi öyrənib. Tədqiqata əsasən, hər il qida və içki məhsulları istehsal edən şirkətlər gənclərə yönəmiş reklam xərclərinə 2 milyard dollar xərcləyir.

Ekspertlərin qiymətləndirmələrinə görə, uşaqlar il ərzində 4,7 min bu cür reklam elanlarına, yeniyetmələr isə 5,9 min reklam elanına baxırlar. Belə kampaniyalara, həm şirkətlərə, həm də məşhurlara sərf edir. Belə ki, məşhurlar belə kampaniyalardan qazanc, şirkətlər isə satışlarını yüksəltmək şansı qazanırlar. Belə ki, müğənni Beyonce “Peps”i markası ilə 50 milyon dollar dəyərində müqaviləyə imza atıb. “McDonald’s” ilə Castin Timberleykin əməkdaşlığı şirkətə 6 milyon dollar mənfəət gətirib. “Dr. Pepper” reper Pitbulun təqdimatından sonra, Latın Amerikasında satışlarını 1,7% həcmində artırmağa nail olub.

Bəs bu gün bu sektorda vəziyyət nə yerdədir? Gəlin, dünya bazarı üzrə ümumi mənzərəyə nəzər salaq.

Dünyaca məşhur Rihanna “Balmain”, məşhur bir markanın “Secret Garden” kampanyası, “Dior”, “Nivea” kimi markaların üzü olmuşdur.

Gənc məşhur müğənni Selena Gomez isə “Pantene”, “Puma”, “Adidas Neo” Yaz Kampanyası üçün marka üzü olmuşdur.

Amerikalı pop müğənni Keti Perri “Popchips”, H&M, məşhur moda markası “Moschino” kimi markaların reklam üzüdür.

Qonşu ölkədə, aktyor Kvanç Tatlıtuğ da markaların imtina edə bilmədiyi bir reklam üzüdür. Tatlıtuğ; “Magnum”, “Head & Shoulders”, THY, “Mavi Jeans” kimi brendlərin reklam üzüdür.

Azərbaycanda isə məşhurlarla yanaşı, fenomen bloggerlərin də reklam üzü olması olduqca yayılıb. Biz isə məşhur bloggerlər, aktyor olan Əlixan Rəcəbov və Taleh Yüzbəyovun çəkildikləri reklamları araşdırdıq. Əlixan Rəcəbov Shop.az, “Xiaomi”, Cipsi reklamlarına çəkilib. Taleh Yüzbəyov isə sharp.az, “Anchor”, “Coca-Cola”, “Forex”, “Asan imza”, “Optimal”, “Xiaomi” üçün reklamlara çəkilmişdir.

Dünyada və eləcə də Azərbaycanda bir şəxsin bir neçə markanın reklam üzü olması nə dərəcədə effektiv olur? Bu məsələni aydınlaşdırmaq üçün yerli mütəxəssislərə müraciət etdik.

“T&J Marketing Solutions” və “PamPam” Kreativ Butik şirkətlərinin CEO-su Teymur Məmmədovun fikrincə bu etik baxımdan düzgün deyil: “Seqment, sektor və kateqoriya baxımından çox uzaq məhsullara, həddi aşmadan müstəsna hallarda yolverilə bilər”.

“Azersun Holding” Yağ Məhsul Qrupu marketinq şöbə müdiri Şəmsi Bayramzadə isə deyib ki, mənə görə bu effektli deyil: “Reklam xatirinə edildiyini göstərir. Əgər şəxsin həmin reklamda olması sadəcə görüntü üçündürsə bu hardasa ola bilər. Amma “məhsuldan özümdə istifadə edirəm və razı qalıram” deyirsə belə yanaşma doğru deyil”.

“FİL” reklam agentliyinin rəhbəri Aysel Cəbrayılova isə bildirib ki, reklam siması olan şəxslər rəqib şirkətlər ilə əməkdaşlıqdan çəkinməlidirlər:

“Bir nəfərin bir-neçə reklamda çəkilməsi problem deyil. Amma belə bir nüans var ki, həmin şəxs rəqib markalar ilə əməkdaşlıq etməməlidir. Məsələn, əsasən, qayda belədir ki, reklam siması olacaq şəxs şərti X bankı ilə işləyirsə, o rəqib bir bankla əməkdaşlıq edə bilməz. Bunu reklam siması (və ya influencerlər) özü də düşünməlidir. Bu məsələdə reklamverənlərin də üzərinə məsuliyyət düşür. Məhsullarının reklamı üçün elə şəxslər seçməlidirlər ki, onlar rəqib şirkətin reklamlarında çəkilmiş olmasın. Çünki bu halda maraqlar toqquşur”.

Mütəxəssis bir nəfərin bir-neçə şirkətin reklam siması kimi seçilməsində bazarın kiçik olması ilə də əlaqələndirib: “Reklamda çəkilən şəxs isə məhsulun, xidmətin təqdimatı zamanı məsuliyyətli olmalıdır. Çünki insanlar reklama baxanda həmin şəxsi görürlər və həmin şəxsə görə də xidmətdən, məhsuldan istifadə edirlər. Bir nəfərin bir-neçə reklamda çəkilməsi, həmçinin yorucudur. Yeni simalar üzə çıxanda isə reklam daha effektiv olur. Bir blogger ilə 15-20 reklam çəkməkdənsə, hər reklamın fərdi üzü olsa daha effektiv olar. Ancaq bizim bazar kiçik olduğuna görə, düşünürəm ki, bu normaldır. Eyni adamlar bəzən bir neçə reklamda çəkilir”.

O, deyib ki, reklamverənlər çalışmalıdırlar ki, məhsulun tanıtımı effektiv olsun deyə fərdi simalar seçsinlər: “Reklamda iştirak edəcək şəxsin üz cizgiləri belə müştəri, auditoriyaya xitab etməlidir. Müştəri reklamda oynayacaq şəxsdə özünü görməlidir, əgər onda özünü görmürsə, bu effektiv olmur”.

Mütəxəssis qeyd edib ki, eyni adam bir-neçə şirkətin reklam siması olduqda, bir müddətdən sonra ona olan inam da itəcək: “Siz təsəsvvür edin ki, bir nəfər ancaq bir auditoriyaya xitab edir. Bir dəfə enerji içkisindən sabah sağlam qidalanmadan, o biri gün isə kreditdən danışır. Bu nə dərəcədə düzgündür?! Auditoriyada bir müddətdən sonra, həmin şəxsə qarşı inam itəcək. Bu da birbaşa olaraq şirkətin imicinə mənfi xələl gətirəcək”.

Marketoloq təklif edib ki, kastinqlər vasitəsilə yeni reklam simaları seçmək olar: “Adətən kastinqlər vasitəsilə yeni reklam simaları seçmək olar. Biz öncədən markamızın reklam siması olacaq şəxsin obrazını yaratmalıyıq. Sual etməliyik. Bu obraz kimdir? Onu tanınmışlar, adi insanlar içindən də axtarmaq, kastinqlər keçitmək olar. Bəlkə kimsə reklamverənlərin yaratmış olduğu obrazı canlandıra bildi. Məsələn, “ASAN Xidmət”in “Nənəm də bilir” reklamı kimi. Orda reklam siması olan nənə - sıravi vətəndaşdır. Amma rolunun öhdəsindən məharətlə gəlir. Adətən biz, qaynana, nənə dedikdə, əsasən gözümüzün önünə əfsanəvi aktirsa Nəsibə Zeynalovanın obrazı canlanır. Çünki o obraz tam onun simasına oturmuşdu, məhz ona yaraşırdı”.

A.Cəbrayılova deyib ki, bu gün potensial müştəriləri də aldatmaq çox çətinləşib, onlar influencerlər tərəfindən edilən reklamları dərhal hiss edir və reaksiya bildirirlər: “Bəzən olur ki, reklam simaları məhsulu reklam etməmişdən öncə onu araşdırır, keyfiyyətli olub-olmamasına qərar verir. Amma araşdırmadan, sual etmədən çəkilmək istəyənlər də olur və çəkilirlər də. Marka olaraq onu stifadə etdikdə isə bu daha çox infulencer marketinqdə üzə çıxır. Məsələn, 3 gün əvvəl influencerlərdən biri məhsuldan istifadə edir və deyir ki, “mən bu markadan razıyam”. Bu gün isə ona rəqib olan firmanın məhsulundan istifadə edir. Bu zaman markanın imicinə ziyan gəlir və potensial müştərilər aldadılmış olur.

Reklam filmləri adətən birdəfəlik layihələrdir. Orda reklam siması olacaq şəxslər məhsulu istifadə etdim razı qaldım, deyə bilmir. Davamlı, silsilə olaraq gedən videolarda isə bir nəfər seçilir, o da şirkətin siması seçilir. Bu zaman reklam siması olacaq şəxsin özü əmin olmalıdır ki, məhsul keyfiyyətlidir, əmin deyilsə, onu başqa alıcıya da sata bilməyəcək.

O, tövsiyə edib ki, influencerlər özləri də seçiçi davranmalıdırlar: “Məsələn, elə infuencer ola bilər ki, o reklamverənin qarşısında şərt qoya bilər: “Mən ancaq sağlam qidalanıram. Salam qidalanma ilə əlaqəsi olan layihələrdə reklam siması ola bilərəm”. Ona görə də, insanlar həmin reklam simasının müştərilərə təklif etdiyi məhsulu alacaqlar. Artıq insanlar da bu məsələlərdə daha ayıq davranırlar. Belə ki, influencerlərin təqdim etdiyi məhsulun reklam olduğunu anlayır və dərhal da öz reaksiyalarını şərhlərdə bildirirlər”.

Son vaxtlar ölkədə bloggerləri (aktyorları) reklam siması olaraq gördüyümüz üçün Əlixan Rəcəbov və Taleh Yüzbəyovun timsalında məşhur bloggerlərin çəkildiyi reklamları təqdim edirik:

Əlixan Rəcəbovun çəkildiyi reklamlardan bəziləri:

Taleh Yüzbəyovun çəkildiyi reklamlar